ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ (1776-1831μ.χ) o ΠΡΩΤΟΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗΣ της ΕΛΛΑΔΟΣ.
Έρευνα του συνεργάτου του www.apodimos.com Ι . ΜΠΕΝΟΥ
Το Portal του www.apodimos.com έχει την τιμή να παρουσιάσει στους αναγνώστες του ορισμένα σημεία από την Ιστορική Προσωπικότητα του πρώτου Κυβερνήτου της Ελλάδος Ιωάννη Καποδίστρια .
Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ
ΥΠΗΡΞΕ ΤΡΑΓΙΚΗ ΦΥΣΙΟΓΝΩΜΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ , ΑΠΟ ΤΙΣ ΛΙΓΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΣΑΝ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ ΤΟΥΣ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΒΑΛΑΝ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΠΌ ΤΟΥΣ ΚΑΠΝΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΕΡΕΙΠΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ .
TO ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ TOY
Ο Ιωάννης Καποδίστριας ήταν γόνος αριστοκρατικής Κερκυραϊκής οικογένειας . Ο πατέρας του Αντώνιος – Μαρίας Καποδίστριας είχε τον τίτλο του Κόμη , και η μητέρα του Διαμαντίνα το γένος Γονέμη καταγόταν από αρχοντική οικογένεια της Κύπρου .
Ο Ιωάννης Καποδίστριας γεννήθηκε την 31 Ιανουαρίου του 1776
Σύμφωνα με το πιο πάνω Γενεαλογικό Δένδρο της οικογένειας του Ιωάννη Καποδίστρια παρατηρούμε την ανάπτυξη της οικογένειας του όπως έχει γραφεί στο Libro d’ Oro της Κερκυραϊκής Κοινωνίας
και τα πρώτα γράμματα ο τα διδάχτηκε στο σχολείο του μοναστηριού της «Αγίας Ιουστίνας», που αποτελούσε σχολείο των αρχοντικών οικογενειών της Κέρκυρας . Στο ίδιο σχολείο θα πάρει τα πρώτα μαθήματα Ιταλικής Φιλολογίας –Ιστορίας και Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας . Η φοίτηση του στο σχολείο του μοναστηριού της Αγίας Ιουστίνας και ο φιλικός δεσμός του με τον μοναχό Συμεών της μονής Πλατυτέρας, δημιούργησαν στην ψυχή του νεαρού Καποδίστρια μία έντονη θρησκευτικότητα που δεσπόζει στην μετέπειτα ζωή του. Το 1793 συστηματοποιεί τις γνώσεις του στην Λατινική , Γαλλική και Ιταλική γλώσσα και το 1795 γράφεται στην Ιατρική σχολή του πανεπιστημίου της Πάντοβας , από νωρίς όμως έδειξε ενδιαφέρον για την Πολιτική. Το 1797 διδάκτορας πλέον της Ιατρικής επιστρέφει στην Κέρκυρα όπου ασκεί για μικρό χρονικό διάστημα με ευσυνειδησία και υψηλό αίσθημα ευθύνης το λειτούργημα του γιατρού . Όταν όμως, την εποχή εκείνη ο πατέρας του έγινε μέλος της Διοικητικής Επιτροπής της Επτανήσου , ο Καποδίστριας τοποθετήθηκε Επόπτης στην Κεφαλονιά και αργότερα, το 1803, διορίστηκε γραμματέας Επικρατείας της Ιόνιας Πολιτείας . Έτσι , εγκατέλειψε την Ιατρική και ασχολήθηκε με την Πολιτική που είχε αρχίσει να τον ενδιαφέρει έντονα . Όταν με την Συνθήκη του Τίλσιτ , η Επτανησιακή Πολιτεία τέθηκε υπό την Γαλλική προστασία , ο Καποδίστριας παρέμεινε στην Κέρκυρα για λίγα χρόνια σαν ιδιώτης και το 1808 , ύστερα από πρόσκληση του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας φτάνει στην Πετρούπολη για ν’ αναλάβει υπηρεσία στο εκεί Υπουργείο . Αργότερα δε , διορίζεται ακόλουθος της Ρωσικής πρεσβείας στην Βιέννη . Ο τσάρος Αλέξανδρος Α΄, τότε που εκτίμησε τις ικανότητες του Ιωάννη Καποδίστρια , τον διορίζει Σύμβουλο του Κράτους και του αναθέτει διάφορες διπλωματικές αποστολές στην Ευρώπη που περάτωσε με μεγάλη επιδεξιότητα. Το 1813 αναλαμβάνει να καταρτίσει το Σύνταγμα του ομοσπονδιακού Κράτους της Ελβετίας και επιτυγχάνει να συμφιλιώσει τις αντιμαχόμενες ομάδες των κατοίκων της χώρας .
Το 1815 ο Καποδίστριας ανέλαβε τα καθήκοντα του Υπουργού Εξωτερικών της Ρωσίας αγωνιζόμενος απ’ αυτή την θέση για τα Ελληνικά συμφέροντα . Όταν δε με την Συνθήκη του Παρισιού ιδρύεται το ενωμένο Κράτος των Ιονίων Νήσων και η Αγγλία ορίζεται «Προστάτιδα Δύναμη» ο υπουργός της Αυστρίας Μέττερνιχ, που επεδίωκε ν’ αναλάβει η χώρα του την εντολή της προστασίας , εκδήλωσε την εχθρότητα του εναντίον του Ι.Καποδίστρια επειδή τον θεωρούσε βασικό υπεύθυνο της διπλωματικής αποτυχίας .
Όταν το 1821 αρχίζει η Επανάσταση στην Ελλάδα ο Ι. Καποδίστριας προσπαθεί να πείσει τον Τσάρο ότι , έχει ηθικό χρέος να βοηθήσει τους χριστιανούς που υποφέρουν κάτω από τον τουρκικό ζυγό . Ο τσάρος Αλέξανδρος Α΄ όμως , δέσμιος της Ιεράς Συμμαχίας ήταν αντίθετος με κάθε επαναστατική κίνηση , και αρνείται . Ο Ι. Καποδίστριας , τότε , που δεν μπορούσε να μείνει βουβός μάρτυρας των παθημάτων των συμπατριωτών του , παρακολουθεί από την θέση του υπουργού Εξωτερικών θεωρώντας ότι ήταν ασυμβίβαστη η θέση του με την επίσημη Ρωσική πολιτική , φεύγει από την Πετρούπολη το 1822 για να εγκατασταθεί σαν ιδιώτης στην Ελβετία , απ’ όπου φροντίζει με κάθε τρόπο και μέσο να ενισχύσει τον αγωνιζόμενο Ελληνικό έθνος .
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΗΜΕΝΗ ΕΛΛΑΔΑ και ο Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ
Η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας με ψήφισμα της στις 3 ΜΑΡ.1827, κάλεσε τον Ι. Καποδίστρια ν’ αναλάβει για 7 χρόνια την θέση του κυβερνήτη της Χώρας . Ο Καποδίστριας που είχε σταδιοδρομήσει στην διπλωματική υπηρεσία της Ρωσίας με τον βαθμό του υπουργού Εξωτερικών - με ευρωπαϊκή αναγνώριση - δέχτηκε με ενθουσιασμό την βαρύτατη αυτή ευθύνη. Θεώρησε όμως, αναγκαίο πριν από την δημιουργία Κράτους πάνω στα ερείπια της επανάστασης και του εμφυλίου πολέμου να επισκεφθεί πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες , όχι μόνο για διαπιστώσει τις πραγματικές τους προς την επανάσταση , αλλά και για να πείσει τις αρμόδιες κυβερνήσεις ότι πηγαίνει στην Ελλάδα χωρίς να έχει ιδιαίτερους δεσμούς ή οιαδήποτε μορφής εξάρτηση . Η υποδοχή που βρήκε , ιδιαίτερα στην Αγγλία ήταν ψυχρή καθώς, πολλοί τον θεωρούσαν πράκτορα των Ρωσικών συμφερόντων, λόγω των παλαιότερων δεσμών του με την Ρωσία .
Η ανάπτυξη των συνόρων του Ελληνικού Κράτους την εποχή του Ι. Καποδίστρια
Στις 6 ΙΑΝ. 1828 , ο Ι . Καποδίστριας φτάνει πράγματι στο Ναύπλιο Πρωτεύουσα , τότε, του Ελληνικού Έθνους , με την συνοδεία πολεμικών πλοίων των τριών δυνάμεων (Αγγλία , Ρωσία και Γαλλία ), επιβαίνοντας στην αγγλική φρεγάτα «Ουωροπάιτ». Τα πλοία χαιρέτησαν με κανονιοβολισμούς την Ελληνική σημαία. Ήταν η πρώτη περίπτωση απόδοσης επίσημων τιμών εκ μέρους των Ευρωπαϊκών δυνάμεων .
Ο λαός τον υποδέχτηκε με θερμές εκδηλώσεις , σαν Σωτήρα , και στήριξε όλες τι ελπίδες του σ’ αυτόν που ήρθε με άριστες διαθέσεις να βάλει τάξη στο χάος που επικρατούσε στην επαναστατημένη , τότε , Ελλάδα. Βρήκε όμως, την χώρα ερειπωμένη και τον λαό σε άθλια κατάσταση. Η Οικονομία , η Διοικητική μηχανή , η Δικαιοσύνη , ο Στρατός , η Νομοθεσία ,η Εκπαίδευση , θεσμοί που θεμελιώνουν ένα σύγχρονο κράτος ήταν ανύπαρκτοι ή διαλυμένοι . Αντίθετα , υπήρχαν από μακροχρόνια παράδοση Αντίθετα, υπήρχαν από μακροχρόνια παράδοση καθιερωμένοι σαν «Τοπικοί Θεσμοί», που θα αντιστρατεύονταν αργά ή γρήγορα στην οργάνωση της κεντρικής εξουσίας όπως, η είσπραξη φόρων και η απονομή δικαιοσύνης σε τοπικό - επαρχιακό επίπεδο που ίσχυαν από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας στα χέρια των προκρίτων που δεν ήσαν πρόθυμοι να παραιτηθούν από τις εξουσίες τους .
Οι εκθέσεις των κυβερνητικών εκπροσώπων μιλούσαν για πλήρη εσωτερική αποσύνθεση . Ο υπουργός Εξωτερικών Λόντος, ανέφερε ότι ολόκληρη η Διοίκηση είχε αποσυντεθεί και η κάθε περιοχή αγνοούσε το κέντρο. Οι υπουργοί Εξωτερικών και Ναυτιλίας παραπονέθηκαν ότι η Ελλάδα υπέφερε από την παρουσία των ξένων στόλων και την τις απαγορευτικές διαταγές των τριών Ναυάρχων για ελεύθερη ναυσιπλοΐα με την απειλή τηλεβόλων , ενώ το μικρό Ελληνικό ναυτικό κυβερνούσε αυθαίρετα ο Κόχραν χωρίς να λογαριάζει την κυβέρνηση . Επίσης, ο πόλεμος είχε επιφέρει βαθιές πληγές στο Εμπόριο και οι κάτοικοι των νησιών μόλις που ζούσαν . Ο υπουργός των οικονομικών ανέφερε σχετικά ότι τα έσοδα του κράτους ήταν σχεδόν μηδαμινά .
Από τους αγωνιστές του 1821, παράλληλα, οι περισσότεροι οικονομικά κατεστραμμένοι και αποκομμένοι από τα ειρηνικά έργα τους, ήσαν άνεργοι που λιμοκτονούσαν ή κατέφευγαν σε ληστείες. Στην θάλασσα, η πειρατεία είχε ενταθεί σε τέτοιο βαθμό , ώστε διαμαρτύρονταν έντονα οι Ναυτικές δυνάμεις που ενδιαφέρονταν , βέβαια για τα εμπορικά συμφέροντα των υπηκόων τους ( Αγγλία , Γαλλία και Αυστρία ). Τέλος , οι δυνάμεις του εχθρού κρατούσαν ακόμη πολλές περιοχές της χώρας. Ο Ιμπραήμ λεηλατούσε ακόμη την νοτιοδυτική Πελοπόννησο και οι Τούρκοι την Στερεά. Γενικά , τα σύνορα του κράτους δεν είχαν προσδιοριστεί πλήρως , ενώ , υπήρχε η προσδοκία ότι οι Δυνάμεις θα διαπραγματεύονταν με τον Σουλτάνο τα σύνορα και την μορφή ανεξαρτησίας του νέου κράτους .
Οι αντιπρόσωποι των δυνάμεων ( Αγγλία , Γαλλία και Ρωσία ), συσκέπτονταν συχνά για τα θέματα αυτά, σε επίπεδο Πρεσβευτών (Πρεσβευτική διάσκεψη στον Πόρο ) και σε επίπεδο Υπουργών κρατών (Διάσκεψη του Λονδίνου). Οι εργασίες των συσκεπτόμενων προχωρούσαν αργά αλλά , επιταχύνθηκαν από τον Ρώσο -τουρκικό πόλεμο (1828 – 1829 ) και στις 22 ΜΑΡ .1829 υπογράφτηκε τελικά το πρωτόκολλο του Λονδίνου. Ο σουλτάνος όμως , ήταν ανένδοτος έως την στιγμή που τον πίεσε η παρουσία του Ρωσικού στρατού στην Ανδριανούπολη , οπότε και δέχτηκε τα γεγονότα ( 14 ΣΕΠ .1829 ) , αν και ακόμη δεν γινόταν λόγος για κράτος με πλήρη ανεξαρτησία .
Αναμφίβολα όμως , η εκλογή του Ι .Καποδίστρια σήμαινε ότι οι Έλληνες Πολιτικοί και Στρατιωτικοί ηγέτες, προσωρινά έστω, παραμέρισαν όλες τις κομματικές, προσωπικές ή άλλες αντιδικίες και αναγνώρισαν ότι ο κυβερνήτης διέθετε το απαραίτητο, για τέτοιες περιπτώσεις , κύρος . Η απόφαση εξάλλου της Εθνοσυνέλευσης για 7ετή θητεία του κυβερνήτη αποκάλυπτε την διάθεση της εκτελεστικής εξουσίας να μείνει απερίσπαστη από τις εκλογικές αναμετρήσεις για αρκετό χρονικό διάστημα. Ο Ι .Καποδίστριας διέθετε σπάνια διπλωματική εμπειρία. Έφερε την υπόσχεση οικονομικής βοήθειας από την Γαλλία και την Ρωσία , ενώ η Γαλλία προθυμοποιήθηκε ακόμη , να στείλει και ένα εκστρατευτικό σώμα που ανεξάρτητα από τις διπλωματικές σκοπιμότητες της αποστολής και τις στρατιωτικές υπηρεσίες για την απομάκρυνση του Ιμπραήμ , η παρουσία του ήταν ευεργετική και από οικονομικής πλευράς , καθώς οι περισσότεροι στρατιώτες επιδόθηκαν και σε έργα ειρηνικά , όπως η Γεωργική καλλιέργεια , τα Τεχνικά έργα κ .α .
ΤΟ ΑΝΟΡΘΩΤΙΚΟ ΕΡΓΟ του ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Όμως η κατάσταση που επικρατούσε , προδίκαζε τις προτεραιότητες των προσπαθειών του Ι. Καποδίστρια . Λίγες μέρες , έτσι , ύστερα από την άφιξη του στο Ναύπλιο,
Άποψη του Ναυπλίου από χαλκογραφία την εποχή του Καποδίστρια
φεύγει για την Αίγινα όπου είχε την έδρα της η Αντικυβερνητική Επιτροπή. Εκεί ο Ι .Καποδίστριας ήθελε να ενημερωθεί όσο ήταν δυνατόν πληρέστερα για την κατάσταση που επικρατούσε στην χώρα, ώστε ν’ αρχίσει να παίρνει όλα τα κατάλληλα μέτρα για την αντιμετώπιση των προβλημάτων . Διαπίστωσε όμως , ότι τα πράγματα ήταν περισσότερο τραγικά απ’ ότι αρχικά πίστευε , και καθώς είχε την γνώμη ότι ήταν αδύνατον να κυβερνηθεί η χώρα με τις διαδικασίες που είχε προβλέψει η συνθήκη της Τροιζήνας, αναστέλλει την εφαρμογή της , και αναλαμβάνει προσωπικά ο ίδιος την διακυβέρνηση.
Γενικά το ανορθωτικό έργο του Ι. Καποδίστρια – αν και μικρό – είναι σημαντικό. Με την συνεργασία μερικών ειδικών και εκλεκτών συνεργατών του αναπτύσσει ένα ευρύ πρόγραμμα ανάπτυξης, δίνοντας περισσότερη έμφαση στους παρακάτω τομείς της κρατικής δραστηριότητας :
Α. ΔΙΟΙΚΗΣΗ
Στηριζόμενος στην 7χρονη θητεία που του εμπιστεύθηκε η Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας , αναγκάζει την Βουλή να αυτοδιαλυθεί αφού προηγουμένως , στις 18 ΙΑΝ . 1828 ψηφίζει ένα νέο κυβερνητικό σύστημα την «Προσωρινή Διοίκηση της Επικράτειας», που αντιστοιχούσε μ’ ένα είδος Προεδρικής Δημοκρατίας με την εξουσία του Προέδρου ενισχυμένη προσωρινά λόγω των εκτάκτων περιστάσεων. Το κυριότερο στοιχείο της μεταβολής αυτής ήταν ότι η Νομοθετική Εξουσία συγκεντρώθηκε στο πρόσωπο του κυβερνήτη που θα την ασκούσε με την βοήθεια του «Πανελληνίου», ενός γνωμοδοτικού συμβουλίου που αριθμούσε 27 μέλη και χωριζόταν σε τρία τμήματα (Οικονομίας , Εσωτερικών και Πολέμου). Ένας Γραμματέας της Επικράτειας (Πρωθυπουργός ) θα προσυπέγραφε μαζί με τον κυβερνήτη τα ψηφίσματα και την αλληλογραφία. Πρώτος γραμματέας της Επικράτειας διορίστηκε ο ιστορικός Σπυρίδωνας Τρικούπης. Ταυτόχρονα όμως , με την διάλυση της βουλής ο κυβερνήτης υποσχέθηκε ότι θα διενεργούσε σύντομα εκλογές για την ανάδειξη μιας νέας Εθνικής Εθνοσυνέλευσης . Σχεδόν των πολιτών από τις αυθαιρεσίες των διοικητικών οργάνων. Για τις κοινότητες διατήρησε τον θεσμό των «Δημογερόντων» και καθιέρωσε σαν όριο ηλικίας το 25ο για τους Εκλογείς και το 35ο για τους Αιρετούς άρχοντες των οποίων ενίσχυσε τις εξουσίες . Παράλληλα , κυκλοφόρησε πολλές γενικές ειδικές και απόρρητες οδηγίες για να διευκολύνει τις αρχές στο έργο τους ενώ , επισκέφτηκε πολλές περιοχές για να γνωρίσει από κοντά τις ανάγκες τους . Η Αντιπολίτευση όμως , που άρχισε να σχηματίζεται τότε , κατηγόρησε τον Ι . Καποδίστρια ότι επιχειρεί προεκλογική περιοδεία για να επηρεάσει τους εκλογείς στην ψηφοφορία της Δ΄ Εθνοσυνέλευσης .
Β . ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Είναι γεγονός ότι όταν το1828 , έφτασε στην Ελλάδα ο Ι. Καποδίστριας , είχε ν’ αντιμετωπίσει πράγματι μία δύσκολη κατάσταση. Βρήκε την οικονομία της χώρας σε σημείο αποσύνθεσης , τις κοινωνικές ανάγκες τεράστιε , τον πόλεμο να συνεχίζεται με καταστρεπτικές συνέπειες και τις Δυνάμεις απρόθυμες να χορηγήσουν δάνειο . Κατόρθωσε όμως , με την οικονομία στην Διοίκηση , την μικρή αύξηση των εσόδων και τις εισφορές από Έλληνες και Φιλέλληνες του εξωτερικού –που οφείλονταν κυρίως στις προσωπικές του γνωριμίες – ν’ ανορθώσει τα οικονομικά του νεοσύστατου κράτους και να προχωρήσει στην αναστήλωση των ερειπίων. Η σημασία που έδινε στην οικονομία , φαίνεται από το γεγονός ότι θεώρησε απαραίτητη την ίδρυση πιστωτικού ιδρύματος της Εθνικής Χρηματιστικής Τράπεζας και η κοπή νομίσματος του «Φοίνικα»
Για ν’ αντικαταστήσει τα διάφορα παλαιά νομίσματα που κυκλοφορούσαν τότε. Όμως, παρά τις μεγάλες προσπάθειες του στον τομέα αυτό, η Αντιπολίτευση τον κατηγόρησε ότι δεν έκανε σωστή διανομή των εθνικών γαιών. Μία τέτοια απόπειρα – με τις τότε συνθήκες –θα κατέληγε σίγουρα σε αποτυχία , καθώς θα χρέωνε υπερβολικά τους φτωχούς αγωνιστές του 1821, οι οποίοι μη μπορώντας πλέον να πληρώσουν θ’ αναγκάζονταν να καταφύγουν στους τοκογλύφους και τα κτήματα τους θα τα έπαιρναν έτσι , κάποιοι άλλοι οικονομικά ισχυροί, οι Κοτσαμπάσηδες, και ίσως οι ξένοι .Την διανομή εμπόδιζαν άλλωστε , και οι μεγάλες Δυνάμεις , καθώς ένα μέρος των κτημάτων ήταν υποθηκευμένο για τα δάνεια του 1824 και του 1825.
Γ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Ιδιαίτερη σημασία απέδιδε ο Ι . Καποδίστριας στην παιδεία του λαού. Έτσι, κάλεσε τον συμπατριώτη του φιλόλογο Ανδρέα Μουστοξύδη (1785 – 1860) για να οργανώσει την παιδεία.Ο Καποδίστριας πίστευε ότι για να θεμελιωθεί σωστά ο θεσμός της παιδείας, πρέπει να στηριχτεί πρώτα σε γερή στοιχειώδη εκπαίδευση. Πάνω σ’ αυτήν την θεωρητική βάση, αρχίζει την εφαρμογή των σχεδίων του, αμέσως μόλις φτάνει στην Ελλάδα.
Τον ΟΚΤ . του 1828 , ιδρύει το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, όπου , θα περιθάλψει 600 απροστάτευτα παιδιά από τον πόλεμο, θα ενσωματώσει τρία «Αλληλοδιδακτικά Σχολεία», τρία ελληνικά δημοτικά και πολλά Χειροτεχνεία. Τον ΙΟΥΝ. του 1829 άρχισε να λειτουργεί μέσα στο ορφανοτροφείο της Αίγινας και το Πρότυπο Σχολείο για όλους τους προχωρημένους μαθητές που προορίζονταν για δάσκαλοι στα αλληλοδιδακτικά σχολεία . Τέλος, τον ΝΟΕ. του 1829 ιδρύεται στην Αίγινα το Κεντρικό Σχολείο, με 3ετή φοίτηση που θα προετοίμαζε όσους επιθυμούσαν ν’ ακολουθήσουν στο μέλλον ανώτερες σπουδές. Γενικά σ’ ολόκληρη την χώρα παρατηρείται η αρχή μιας εκπαιδευτικής αναγέννησης . Στις αρχές του 1831 , όπως μας πληροφορεί μία επίσημη έκθεση , λειτουργούσαν ήδη, 121 αλληλοδιδακτικά σχολεία με 10.000 μαθητές . Εδώ , πρέπει να προστεθεί και το Πρότυπο Αγροκήπιο της Τίρυνθας, με την προσαρτημένη σ’ αυτό μίας μικρής γεωργικής σχολής. Ταυτόχρονα, ιδρύεται Τυπογραφείο , Μουσείο Αρχαιοτήτων και Εκκλησιαστική Σχολή. Όλα αυτά έγιναν σε διάστημα μικρότερο από τέσσερα χρόνια και απετέλεσαν ένα σημαντικό επίτευγμα . Η αντιπολίτευση όμως , χαρακτήρισε τον Καποδίστρια Φωτοσβέστη, γιατί, θεωρούσε εκτός πραγματικότητας την ίδρυση Πανεπιστημίου, αφού όσοι σπούδαζαν δεν είχαν περάσει από την Μέση παιδεία και δεν υπήρχαν παράλληλα οι κατάλληλοι άνθρωποι για να στελεχώσουν ένα ανώτατο ίδρυμα .
Το μεγάλο πάθος του Καποδίστρια στον τομέα της παιδείας , φαίνεται κυρίως ,από μία επιστολή σ’ ένα φίλο του Φιλέλληνα: «Είμαι αποφασισμένος να στηρίξω την επανόρθωσιν της Ελλάδας εις δύο μεγάλας βάσεις , την Εργασίαν και την Στοιχειώδη Εκπαίδευσιν».
Δ . ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ
Ο Καποδίστριας θεωρούσε την δικαιοσύνη βασικό θεσμό της Πολιτείας. Για την καλή οργάνωση και λειτουργία της κάλεσε ειδικούς που είχαν σπουδάσει στο εξωτερικό. Ανάμεσα τους , ήταν ο αδελφός του Βιάριος ( 1774 – 1842 ) , ο Ιωάννης Γεννάτας ( 1777 – 1847 ) και ο Ηπειρώτης Χριστόδουλος Κλανάρης (1845) . Με βάση τις απόψεις και τις οδηγίες του κυβερνήτη , συντάχθηκε και εκδόθηκε τον ΔΕΚ .του 1828, το ψήφισμα «Περί διοργάνωσης των Δικαστηρίων» που αναγνωρίζει την σύζευξη του Βυζαντινού και του Εθιμικού Δικαίου. Σύμφωνα μ’ αυτό συγκροτήθηκαν Ειρηνοδικεία στις κωμοπόλεις, Πρωτόκλητα Δικαστήρια ( Πρωτοδικεία ) στις έδρες των νομών , ένα Εμποροδικείο στην Σύρο και ορισμένα Ανέκλητα Κριτήρια (Εφετεία). Στην συνέχεια , ιδρύθηκε Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, που δεν πρόλαβε όμως να λειτουργήσει. Δημοσιεύτηκε επίσης, ο πρώτος Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας (1830). Η σφοδρότητα όμως , με την οποία αντιμετωπίζει τον Καποδίστρια η αντιπολίτευση τον αναγκάζει να συστήσει Εξαιρετικό (Έκτακτο ) Δικαστήριο για τις παραβάσεις των υπαλλήλων του Κράτους, να δώσει υπερβολικά δικαιώματα στην Αστυνομία, την ελευθερία του τύπου, και γενικά να πλήξει το γόητρο της Δικαιοσύνης. Μπορεί δε , να θεωρηθεί ότι οι κατηγορίες για υποταγή των οργάνων της Διοίκησης στο καθεστώς δεν απέχουν πολύ από την σημερινή πραγματικότητα. Για να γίνει όμως , μία σωστή αποτίμηση στο έργο του Καποδίστρια στον εσωτερικό τομέα , απαιτείται εκτός από τις αντιδράσεις; της ντόπιας αντιπολίτευσης, να ληφθεί υπόψη ότι ο κυβερνήτης είχε να αντιμετωπίσει τις ισχυρές Δυνάμεις και στο εσωτερικό της χώρας, όπου επίσημοι κύκλοι τον θεωρούσαν Ρώσο Ανθύπατο.
Ε . ΣΤΡΑΤΟΣ
Στον στρατιωτικό τομέα, ο κύριος στόχος του κυβερνήτη ήταν να καθαρίσει την Στερεά από τα λείψανα των τουρκικών φρουρών, καθώς υπήρχε σαφής ένδειξη ή προσδοκία ότι στα συζητούμενα ακόμη σύνορα του νέου κράτους θα περιλαμβάνονταν οι περιοχές εκείνες που είχαν απελευθερωθεί με Ελληνικές δυνάμεις. Γι’ αυτό μόλις έφτασε στην Ελλάδα , αναδιοργάνωσε τον στρατό , τον χώρισε σε Χιλιαρχίες και για την μελλοντική στελέχωση του ιδρύει στρατιωτική σχολή που ονόμασε Λόχο των Ευελπίδων (1828) . Παράλληλα με την συνεργασία του Κ. Μιαούλη,
Ανδρέας Μιαούλης, η κορυφαία μορφή του ναυτικού κατά την Επανάσταση
σύντριψε την πειρατεία που λυμαινόταν τις ελληνικές θάλασσες και εξέθετε το Ελληνικό κράτος. Και του Κωνσταντίνου Κανάρη
Κωνσταντίνος Κανάρης ο αγωνιστής και ναυτικός που με την χρήση των πυρπολικών του στήριξε και δόξασε την Ελλάδα.
που βοήθησε πολλαπλά τον Καποδίστρια με τον στολίσκο των πυρπολικών του. Το έργο της εκκαθάρισης της Στερεάς ολοκλήρωσε ο Δημήτριος Υψηλάντης, που τερμάτισε τον ένοπλο αγώνα στην Πέτρα της Βοιωτίας (12 ΣΕΠ .1829), που οκτώ χρόνια νωρίτερα είχε αρχίσει ο αδελφός του Αλέξανδρος Υψηλάντης στον Προύθο.
ΣΤ . ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ.
Την εξωτερική Πολιτική χειριζόταν ο ίδιος ο Καποδίστριας. Με αλλεπάλληλα υπομνήματα προς τους Πρεσβευτές και τις κυβερνήσεις τους που συσκέπτονταν στον Πόρο , εργάστηκε ακαταπόνητα για να επιτύχει , όσο μπορούσε, ευρύτερα σύνορα και πλήρη ανεξαρτησία. Προς την κατεύθυνση αυτή βοηθιόταν από τον Ρώσο – τουρκικό πόλεμο (1828 – 1829) που ανάγκασε και τις άλλες δυνάμεις να συνυπογράψουν το Πρωτόκολλο της 22ας ΜΑΡ. 1829 περί Ίδρυσης αυτόνομου Ελληνικού κράτους έως την γραμμή του Παγασητικού – Αμβρακικού κόλπου΄΄, και ύστερα την Τουρκία ν’ αποδεχτεί τα γενόμενα με την «Συνθήκη της Ανδριανούπολης», στις 14 ΣΕΠ . 1829 . Σε δεύτερη φάση , η Αγγλική και η Γαλλική διπλωματία πρότειναν πλήρη ανεξαρτησία για το νέο κράτος , καθώς με την πλειοδοσία τους αυτή θα έπαιρναν ένα μέρος από την ευγνωμοσύνη του Ελληνικού λαού. Έτσι , υπογράφτηκαν τα πρωτόκολλα της 3ης ΦΕΒ. 1830 που προέβλεπαν ανεξάρτητο Ελληνικό κράτος με στενότερα όμως σύνορα σε σχέση μ’ εκείνα του 1829 (Γραμμή Μαλλιακού κόλπου και Αχελώου ποταμού) και εκλογή του Λεοπόλδου του Σαλξβούργου σαν αντιβασιλέας . Ο Λεοπόλδος όμως , παραιτήθηκε γατί οι δυνάμεις και ιδιαίτερα η Αγγλία δεν ανταποκρίθηκαν ικανοποιητικά στους όρους για διεύρυνση των συνόρων, την εγγύηση της ανεξαρτησίας του νέου Ελληνικού κράτους και την οικονομική ενίσχυση του .
ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗ
Ο αγώνας του Καποδίστρια άρχισε όμως να δυσχεραίνεται από την δημιουργία εσωτερικής αντιπολίτευσης . Προσωπικά παράπονα, είτε γιατί δεν ικανοποιήθηκαν οι φιλοδοξίες ή τα αιτήματα , είτε γιατί με τα μέτρα της εσωτερικής πολιτικής του Καποδίστρια βλάπτονταν τα συμφέροντα. Πιο συγκεκριμένα, η διοικητική διαίρεση της χώρας σε διαμερίσματα , όπου ο κυβερνήτης τοποθέτησε κυβερνητικούς επιτρόπους (Νομάρχες) της επιλογής του, η οργάνωση του φορολογικού συστήματος και των Δικαστηρίων έτσι ώστε να παραμερίζονται από τα λειτουργήματα αυτά οι Κοτσαμπάσηδες και άλλα ανάλογα μέτρα, έφεραν σε σύγκρουση τον κυβερνήτη με τα κατεστημένα συμφέροντα . Επειδή δε , δεν μπορούσαν να τον κατηγορήσουν άμεσα για τα μέτρα αυτά , μιλούσαν για αυταρχικότητα και απαιτούσαν την δημιουργία ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ.
Ο Καποδίστριας συγκάλεσε τότε , την Δ΄ Εθνοσυνέλευση τον ΙΟΥΛ. του 1829 στο Άργος . Οι αντιπρόσωποι αφού άκουσαν την λεπτομερή έκθεση του κυβερνήτη για τα Πεπραγμένα, επιδοκιμάστηκαν αναδρομικά με ψήφισμα και εξουσιοδότησαν τον κυβερνήτη να συνεχίσει το έργο του. Οι αντίπαλοι όμως , όξυναν τον αντιπολιτευτικό αγώνα τους με όλα τα μέσα , χρησιμοποιώντας κυρίως το σύνθημα Σύνταγμα – Σύνταγμα, καθώς εύρισκε απήχηση στην κοινή γνώμη. Όμως στην ουσία, το αντικείμενο της αντιδικίας γι’ αυτούς ήταν η διατήρηση ή η απώλεια της συγκεντρωτικής εξουσίας και ο αυταρχικός χαρακτήρας του κυβερνήτη, ενώ παράλληλα έπαιξαν σημαντικό ρόλο τα αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα των τριών Προστάτιδων Δυνάμεων. Το ζήτημα ήταν , αν θα επικρατούσε ο Καποδίστριας που οργανώνοντας την Κεντρική Εξουσία στερούσε τους περιφερειακούς σφετεριστές από καθιερωμένα προνόμια, ή αν θα επικρατούσαν αυτοί στις Επαρχίες .

Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΙΑΩΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Ο Καποδίστριας όμως, είχε μαζί του τον λαό και κανένας δεν αμφισβητούσε την δημοτικότητα του . Για την πραγματοποίηση δε , των στόχων του Καποδίστρια και την αφαίρεση της εξουσίας από τους Προκρίτους η συμπαράσταση του λαού ήταν αναγκαίος όρος , αλλά όχι επαρκής. Οι αντίπαλοι του, που διέθεταν , προς το παρόν , μηχανισμούς τοπικής εξουσίας και οικονομικές δυνατότητες κινήθηκαν δυναμικά και προκάλεσαν τοπικές εξεγέρσεις που κατέληξαν τελικά στην δολοφονία του .
Ζωγραφικός πίνακας που αναπαριστά την δολοφονία του Ι. Καποδίστρια .
Στις 27 ΣΕΠ.1831, ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας Ι. Καποδίστριας, δολοφονείται στο Ναύπλιο, από τους Γεώργιο
Γεώργιος Μαυρομιχάλης γιος του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, που ήταν αγωνιστής του 1821 και παράλληλα Φιλικός. Ένας από τους δολοφόνους.
και Κωνσταντίνο Μαυρομιχάλη,
Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης, νεότερος αδελφός του Πετρόμπεη, αγωνιστής του 1821 και ο δεύτερος δολοφόνος του Καποδίστρια.
καθώς , πήγαινε στην Εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα,
ενώ ,την ίδια στιγμή ,ένας από τους δολοφόνους του κυβερνήτη ο Κωνσταντίνος Μαυρομιχάλης , τραυματίζεται από το συνοδό του Καποδίστρια Γ . Κοζώνη .
Είναι έτσι επιτρεπτό να έχει κανείς αντιρρήσεις για τον αυταρχικό τρόπο με τον οποίο επεχείρησε να κυβερνήσει ο πρώτος κυβερνήτης της χώρας Ι . Καποδίστριας. Είναι όμως, παράλληλα υποχρεωμένος ν’ αναγνωρίσει την αγαθότητα των προθέσεων του και να παραδεχτεί ότι το μικρό διάστημα που κυβέρνησε την Ελλάδα , όχι μόνο κατανόησε τα αμέτρητα προβλήματα που αντιμετώπισε ο τόπος ύστερα από ένα μακροχρόνιο και αιματηρό αγώνα , αλλά να βρει και λύσεις που ταίριαζαν σ’ αυτή την χώρα. Πόσο μερίδιο είχαν επομένως στην εγκληματική αυτή ενέργεια τα προσωπικά πάθη ή οι αντιθέσεις στην δημιουργία μιας ενιαίας κεντρικής εξουσίας, είναι θέμα που ακόμη συζητείται από τους μελετητές που προσέχουν κυρίως τις αφορμές . Είναι όμως λυμένο , για εκείνους που αναζητούν τα αίτια .
Το σίγουρο πάντως είναι ότι ο Καποδίστριας επεχείρησε να δημιουργήσει κεντρική εξουσία και κράτος Ελληνικό, γεγονός που δυσαρέστησε τους ισχυρούς στο Εσωτερικό και το Εξωτερικό. Η γνώμη όμως , γενικά , των περισσότερων μελετητών της ζωής και του έργου του Ι Καποδίστρια, επισφραγίζουν τους αγώνες ενός μεγάλου άνδρα που κύριο μέλημα του υπήρξε η δημιουργία μιας ισχυρής κυβέρνησης. Ακόμη, και ο ίδιος ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης – αδελφός και πατέρας– των δολοφόνων του Ι . Καποδίστρια στα βαθιά του γεράματα έλεγε χαρακτηριστικά : «Ανάθεμα τους Άγγλο – Γάλλους που ήταν η αιτία και εγώ να χάσω τους δικούς μου ανθρώπους και το Έθνος να χάσει έναν κυβερνήτη που δεν θα ματαβρεί . Το αίμα του με παιδεύει έως σήμερα».
ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ
Ύστερα από την δολοφονία του κυβερνήτη, επεκράτησε περίοδος αναρχίας και εμφυλίου πολέμου. Για μερικούς μήνες ανέβηκαν στην εξουσία οι «Καποδιστριακοί», σαν προσωρινή «Διοικητική Επιτροπή», με πρόεδρο τον Αυγουστίνο Καποδίστρια (1778 –1857), αδελφό του κυβερνήτη. Από τις αρχές του 1832 οι Αντικαποδιστριακοί συγκρότησαν και στρατιωτική δύναμη με έδρα την Περαχώρα Λουτρακίου (κοντά στον Ισθμό της Κορίνθου). Τον ΜΑΡ. του 1832 οι Αντικαποδιστριακές δυνάμεις πραγματοποίησαν εισβολή στην Πελοπόννησο. Ο Αυγουστίνος που σαν άτομο αποτελούσε μόνο την σκιά του νεκρού αδελφού του, έφυγε βιαστικά από το Ναύπλιο με ρωσικό πλοίο για την Κέρκυρα. Μαζί του πήρε όλα τα έγγραφα του κυβερνήτη, τα οικογενειακά κειμήλια, καθώς και το λείψανο του αδελφού του .
Στο διπλωματικό πεδίο οι προστάτιδες δυνάμεις, είχαν αποδεχτεί τον ΣΕΠ. του 1831 τις διαμαρτυρίες του Καποδίστρια για την διεύρυνση των συνόρων του Ελληνικού κράτους και αναζήτησαν νέο Βασιλιά, αφού ο Λεοπόλδος είχε παραιτηθεί. Στις 7 ΜΑΙ.1832 υπέγραψαν συνθήκη για την ανακήρυξη του Όθωνα (1815 – 1867) πρίγκιπα της Βαυαρίας, σαν Βασιλέας της Ελλάδας. Παράλληλα , η Ε΄ Εθνοσυνέλευση που είχε συνέλθει στο Άργος και στην συνέχεια στο Ναύπλιο , ψήφισε το Ηγεμονικό Σύνταγμα στις 15 ΜΑΡ. 1832. Με την συνθήκη της Κωνσταντινούπολης (Καλεντέρ Κιόσκ 9 – 21 ΙΟΥΛ . 1832) η Τουρκία αναγνώρισε τα νέα σύνορα (Παγασητικού – Αμβρακικού κόλπου) του ανεξάρτητου Ελληνικού κράτους . Η πράξη αυτή τερματίζει επίσημα την 10χρονη πάλη του Ελληνικού λαού για ανεξαρτησία και ελευθερία . Ο μεγαλειώδης αγώνας είχε δικαιωθεί , όχι όμως ανάλογα με τις θυσίες. Τα σύνορα του νέου κράτους, ήταν ασφυκτικά αφού, έμειναν απέξω περιοχές που είχαν κρατήσει ένα μεγάλο μέρος του αγώνα (Σάμος , Χίος και Κρήτη).
Το νέο Ελληνικό κράτος είχε όμως, αναιμική οικονομία και σοβαρά κοινωνικά προβλήματα, καθώς δεν διανεμήθηκε ούτε αξιοποιήθηκε πλήρως η ελληνική γη, ενώ ολόκληρες στρατιές αγωνιστών έμειναν ακτήμονες και κατέφευγαν για να ζήσουν σε ληστείες .
Το νέο Ελληνικό κράτος άρχιζε την πορεία του με την δολοφονία του πρώτου κυβερνήτη, την απόκτηση ενός Βασιλιά, το Ηγεμονικό Σύνταγμα και τρεις προστάτιδες δυνάμεις – θεσμούς, που οι Ραγιάδες δεν είχαν ποτέ επιζητήσει μ’ αυτή την μορφή. Μέσα από αυτές τις συνθήκες ο Ελληνισμός θα πορευτεί ακάθεκτος προς τον 19ο αιώνα και τις αρχές του 20ου αιώνα.